Pəhləvi dövrünün irqçi tətbiqləri

«Dilin saflaşdırılması və müasirləşdirilməsi fəaliyyəti ilə yanaşı, Rza şah Tehranda öz hakimiyyətini mərkəziləşdirdikdən qısa müddət sonra qeyri-fars dillərin hər hansı yazı formasında istifadəsi qadağan edildi və fars dili yeganə İran dili kimi qanuniləşdirilmişdi. Etnik dillər ya dillərin “dialektləşdirilməsi”, yəni kürdcə və luricə kimi dillərin fars dilinin “naqis ləhcəsi” kimi damğalanması ilə, ya da türk dillərinin, yəni azərbaycanca (azəri) və ərəbcə kimi qeyri-hind-avropa dillərinin “marjinallaşdırması” ilə sıxışdırılmışdı. Bütün etnik dillərin “üstün aryan/fars irqi və mədəniyyətinə” assimilyasiya olması tələb olunurdu və əgər onlar “aryan/fars irqinin üstünlüyünü” qəbul etməsələr, o zaman aşağılanmaya, marjinallaşmaya və kənarlaşdırılmaya məruz qalmalı idilər. Məsələn, azərbaycanlı aksenti Pəhləvilər sülaləsi dövründə (1925-1979) bütün ölkədə zarafatların obyektinə çevrildi. “Türk-e-xər [türk eşşəyi]” deyimi və bir çox başqa irqçi zarafatlarla yanaşı, mətbuatda azərbaycanlıların mənfi əks olunması, əgər [ümumiyyətlə] azlıq icmasının insanlığını danmaq deyilsə, [ən azı] onları axmaq və sadəlövh göstərərək azərbaycanlılara hədəflənmişdir ki, onun təsiri bu gün azərbaycanlıların dilçilik ideologiyalarının və praktikalarının formalaşmasında müşahidə oluna bilər.»

 

Seyed Hadi Mirvahedi, The Sociolinguistics of Iran’s Languages at Home and Abroad. — Palgrave Macmillan, 2019, səh. 8.